Uluslararası çekişme
Birleşmiş Milletler'e bağlı Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), dört yılda bir toplanan genel konferansını 9-27 Kasım'da Doha'da düzenliyor. PP-26 (Plenipotentiary Conference) adı verilen bu toplantı, ITU'nun en üst düzey karar organıdır. ITU, radyo spektrumu, uydu yörüngeleri ve teknik standartlardan sorumludur. ITU'nun kararları, internet altyapısının temel protokollerini belirleyeceği için kritik önem taşıyor.
Masada 278 teklif var. Bunlar arasında yapay zekâ ve kuantum teknolojilerine dair ITU yetkileri (Frontier AI modelleri için tutarlı değerlendirme çerçeveleri dahil), yapay zekâ altyapısının orbital veri merkezlerine taşınması, düşük yörüngeli uydu takımyıldızlarının (constellation) denetimi, denizaltı kablolarının dayanıklılığı, spektrum politikaları sayılabilir. Geçmişte Çin, ITU'nun "Yeni IP" (internet protokolünün köklü bir revizyonu) üzerinde çalışmasını talep etmişti; bu talep reddedilse de benzer teklifler bu yıl tekrar ortaya çıkabilir.
Yönetişim modelleri
ITU ve IETF, ICANN, W3C gibi kuruluşlar arasında temel fark vardır. ITU ulus-devletlerden oluşur; her ülkenin eşit söz hakkı vardır. Bu demokratik görünse de küçük ülkeler de büyük ülkeler de tek oy sahibi olur. Diğer kuruluşlar ise "çok paydaş" (multi-stakeholder) modelini kullanır: hükümetler, özel sektör, akademik kurumlar ve sivil toplum örgütleri denli söz hakkına sahiptir.
Multi-stakeholder modeli, 2025'te Dünya Bilgi Toplumu Zirvesi (WSIS+20) kararıyla Birleşmiş Milletler tarafından fiilen onaylandı; İnternet Yönetişimi Forumu (IGF) kalıcı bir organ haline getirildi. Ancak ITU'nun gücü artarsa bu karar yanlışa çıkabilir. ITU üyeleri, "IP tabanlı ağlar, Alan Adı Sistemi (DNS), İnternet kaynakları yönetimi" gibi geleneksel olarak özel sektör ve sivil toplum tarafından yönetilen alanların ITU denetimi altına girmesini talep edebilir. Rusya ve Çin, 2022 seçimlerinde daha fazla ulusal (hükümet) kontrol talep eden bir başkan adayını desteklemişti; bu aday seçilmemesine rağmen, benzer taleplerin tekrar ortaya çıkması muhtemeldir.
Standartların gündelik hayattaki yeri
ITU standartları, birçok kişi farkında olmadan günlük internet hayatında yaygındır: ITU-T X.509 açık anahtarla şifrelemeyi (public key encryption), ITU-T E.164 uluslararası telefon numaralarını, ITU-T H.264/265 ise video kodeklerini tanımlar. Netflix, YouTube, WhatsApp gibi video uygulamalarının çoğu, ITU'nun H.264 veya H.265 kodekini kullanır.
Yönetişim kayması olasılığı
ITU'nun gücünün artması ve yetkileri genişlemesi, internette parçalanmaya (fragmentation) sebep olabilir. Farklı ülkeler farklı standartları benimseyebilir, gelişmemiş ülkeler daha az bağlantı seçeneğine sahip olabilir. İki çatışan standart aynı anda yürürlükte olabilir. Uluslararası araştırma, ticaret ve veri akışı karmaşık hukuki çerçevelere takılabilir; bir ülkenin "güvenlik" kararı başka bir ülkedeki hizmeti bloke edebilir.