80 yıldan fazla zamandır, Pasifik Okyanusu'nun derin sularında, İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma yüzlerce batık gemi yatıyor. Çoğu orada çürümeye ve mercan tarafından kaplanmaya başladı. Ama tanklardaki yakıt hala çıkıp çevreyi kirletiyor. Bilim insanları bunu araştırırken hayrete düştüler: bu zehirli ortamda, bilyonlarca bakteri yaşıyor ve bazıları da bu zehiri yiyip temizliyor.
Micronesia'daki Chuuk Lagoon (Truk Atoll), Pasifik Okyanusu'nun en yoğun batık gemi alanlarından biri. İkinci Dünya Savaşı sırasında Japonya'nın güney Pasifik ana üssü olan bu yer, 1944'te ABD hava saldırısı nedeniyle tamamıyla yok edildi. Bugün, yaklaşık 200 bin ton batık gemi enkazı lagunda yatıyor. Kaç geminin söylendiğine bakılırsa yaklaşık 330 petrol tankeri ve tanker gemisi okyanus tabanında çürüyor. Onlarca yıldır yağ sızdırıyor, balık üretimini ve deniz yaşamını olumsuz etkiliyor.
Garip bir ekosistem keşfi
Bilim insanları, iki Japon gemisine odaklandı: Shinkoku Maru (petrol tankeri) ve Kiyosumi Maru (eski yolcu-kargo gemisi). Her ikisi de farklı türde yakıt sızdırıyor. Shinkoku Maru'dan orta yoğunlukta yakıt (medium fuel oil) sızdırken, Kiyosumi Maru'dan daha ağır yakıt (heavy fuel oil) geliyor. Bu karışımlar farklı petrol hidrokarbonları, farklı viskoziteler ve değişik özellikleriyle içeriyor.
Araştırmacılar laboratuvarda bu yakıtları analiz ettiler. Sonuç önemli: Her iki yakıtta da deniz yaşamına toksik bileşikler vardı. Ama çok daha ilginç kısım bakteri çeşitliliğiydi. Sözcük sayısı bile bir bilim kurgusu dizisini andırıyordu.
DNA analizi yapıldığında, araştırmacılar inanılmaz bir çeşitlilik buldu: 42 adet bölüm, 107 sınıf, 249 takım, 432 aile, 1.047 cins ve 1.505 türe kadar bakteri tanımlandı. Proteobacteria (proteobakteriler) hakimdi ama yanında Ralstonia, Sphingomonas ve Corynebacterium gibi cinsler ön plandaydı.
Doğanın temizlik ekibi
Bu bakteri cinslerinin ortak özelliği: petrol ürünlerini metabolize (yiyebiliyorlar). Hidrokarbonları karbon ve enerji kaynağı olarak kullanıyorlar. Bunun teknolojik adı "biyolojik iyileştirme" (bioremediation) - çevre kirliliğini temizlemek için mikroorganizmaları kullanmak. Ama araştırmacılar, bu bakterilerin aktif olarak yakıtı temizlediğini doğrudan kanıtlayamadılar.
Buna rağmen, önemli bir ip ucu vardı: Shinkoku Maru'dan alınan örneklerde, yakıt-su sınırındaki bakteri topluluğu, sadece yakıtın içindekinden tamamıyla farklıydı. Bu da gösteriyor ki, bu zehirli ortamda bile doğal seçilim işe yarıyor ve belirli mikroorganizmalar uyum sağlıyor. Farklı yakıt türlerine farklı bakteri türlerinin çökelmesi, bu türlerin petrol ürünlerini metabolize edebilmesinin göstergesi.
Umut mu çürüntü mü?
Bilim insanları bu bulguların, 80 yıldan beri oluşan tarihi kirliliği temizleme yolunu gösterebileceğini söylüyor. Araştırmaların yöneticiliği yapan ekip, gelecek çalışmalarda bu doğal temizlik sistemini desteklemenin ve hızlandırmanın yollarını araştırmayı planlıyor. Ama gerçekçi olalım: doğanın kendini temizlemesi çok yavaş. Bu bakterilerin hikayeleri, denizleri insan aktivitesinden koruma sorumluluğumuzu hafifletmiyor. Bununla birlikte, gelecek araştırmalar, bu doğal temizlik sistemini laboratuvarda yeniden üretme ve kullanma yollarını gösterebilir.
