New York Times'ın OpenAI ve Microsoft'u telif hakkı ihlalı nedeniyle dava etmesi sonrasında, Wikimedia Vakfı mahkemeye sunulan taraf olmayan bir görüş bildirdi (amicus brief). Vakfın konumu, yapay zekâ yenilikçiliği ile telif hakkı koruması arasında dengeyi kurmaya odaklanıyor. Wikimedia, ne tamamen yapay zekâ şirketlerinin çıkarına ne de tamamen yayıncıların çıkarına hizmet eden, sorunu çerçevelendirmeye çalışıyor.

New York Times davası nedir?

New York Times, OpenAI ve Microsoft'un yayımlanmış makalelerini yapay zekâ modellerini eğitmek için sınırsızca kullanmasının telif hakkını ihlal ettiğini savunuyor. Times'a göre bu şirketler, telif hakkı sahibinin izni olmadan ticari çıkar için telifli içeriği işletiyorlar. OpenAI ve Microsoft ise, yayımlanmış verilerin yapay zekâ eğitiminde kullanılmasının teknolojik ilerleme için gerekli olduğunu ve bu pratiğin ABD telif kanunundaki "adil kullanım" (fair use) doktrini kapsamına girdiğini ileri sürüyorlar.

Fair use nedir?

ABD telif kanunu, belirli telif hakkılı materyallerin izin olmadan kullanımı serbest, provided they're transformative (yani orijinalinden farklı bir amaçla kullanılan ve orijinal çalışmayı ikame etmeyen kullanımlar). Dört faktörlü bir test uygulanır: (1) kullanımın amacı ve niteliği, (2) telif hakkı olan eserin niteliği, (3) telif hakkı olan eserin ne kadarının kullanıldığı, (4) kullanımın orijinal eserin pazar değerine etkisi. Yapay zekâ eğitimi, bu dört faktörlü test kapsamında adil kullanım sayılıp sayılmadığı henüz mahkemeler tarafından belirlenmemiştir.

Wikimedia'nın pozisyonu: RAG ve atıfsız regurgitation

Wikimedia Vakfı'nın Genel Avukatı Stephen LaPorte, fair use'un çok kısıtlayıcı yorumlanmasının yapay zekâ yenilikçiliğini önemli ölçüde engelleyebileceğini uyarıyor. Ancak tamamen serbest bir yorum da, "ikincil kaynakların kaybedilmesiyle bilginin zayıflayacağı kapalı bir web" yaratabilir. Wikimedia, belirli yapay zekâ eğitimi senaryolarının ve özellikle "retrieval-augmented generation" (RAG) yöntemi adil kullanım kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini önermiş. RAG, modelin çıkış yaparken orijinal kaynağa erişerek ve atıf yaparak bilgi sunması demektir.

Buna karşılık, bir dil modeli orijinal kaynağa atıf yapmadan mevcut içeriği olduğu gibi tekrar ediyorsa (bu plagiyat anlamına gelir), Wikimedia bu kullanımı desteklememiş. LaPorte, adalet ve sürdürülebilirlik arasında bir yol bulunması gerektiğini vurgulıyor. Vikipedi, yapay zekâ modellerinin eğitilmesinde kullanılan en yüksek kaliteli açık veri kaynakları arasında yer alıyor; bu nedenle Wikimedia'nın tutumu bu alanda önemli.

Benzer davalar ve emsal etkisi

New York Times davası, aynı konuda açılan bir düzineden fazla davadan biri. Yazarlar, fotoğrafçılar ve diğer yaratıcılar, yapay zekâ şirketlerine benzer davalar açmışlardır. Sarah Silverman, Michael Chabon ve John Grisham gibi yazarlar da OpenAI'ya telif davaları açmışlardır. Bu davalardan herhangi birinde verilebilecek karar, tüm yapay zekâ endüstrisini etkileyen bir emsal oluşturacaktır. Mahkemenin özet yargı kararının yakın zamanda verilmesi bekleniyor.

Merak edilenler

Fair use tanımı değişecek mi? Evet, bu davalar sonrasında yeni emsaller yazılacak.

Wikipedia'nın durumu ne olacak? Wikimedia, verilerinin korunmasını istese de, telif hakkı olmayan açık lisanslı içerik olması farklı bir durum.

Yapay zekâ şirketlerinin diğer seçeneği var mı? Evet: yaratıcılardan lisans almak, ama bu çok pahalı.