Bilim insanları son derece ilginç bir bulgulara ulaştı: Alzheimer hastalığı ile mücadele için tasarlanan yapay bir peptid, insan vücudunda doğal olarak zaten bulunuyordu ve hatta Alzheimer'lı hastalarda ciddi biçimde azalmış durumda. Henüz ön araştırma aşamasında olsa da, bu keşif hastalığın teşhis yöntemlerini geliştirmeye ve yeni tedavi stratejileri oluşturmaya yardımcı olabilir.
Startup Lifemission ve Rusya Bilim Akademesi'nden araştırmacılar, HAEE (tam adıyla Ac-His-Ala-Glu-Glu-NH2) adında yapay bir peptid geliştirdi. Peptidler, amino asitler diye adlandırılan küçük moleküllerin zincirlenmiş hallerdir - proteinlerin "yapı taşları" gibi düşünülebilir. HAEE, Alzheimer'da kritik rol oynayan zararlı protein kümelerinin oluşumunu engeller. Mekanizması basit ama etkili: çinko iyonlarını (zararlı proteinlerin "yapıştırıcısı" gibi çalışan kimyasal bağlanma noktalarını) engeller. Çinko olmadan, zararlı amyloid-beta proteinleri birbirine yapışamaz ve tehlikeli kümeler oluşamaz.
Kendiliğinden üretilen bir ilaç parçası
Araştırmacılar insan kanında bu peptidi aradığında, şaşkınlıkla karşılaştılar: vücudun kendisi HAEE üretiyordu. Laboratuvarlarında 150 sağlıklı gönüllü kan örneği incelediler ve hepsinde HAEE bulundu. Ancak Alzheimer tanısı konmuş hastaların kan örneklerinde peptid seviyesi, sağlıklı kontrol grubunun kabaca yarısı kadarıydı. Yayımlandığı bilimsel makalede araştırmacılar şöyle belirtiyordu: "İnsan kanında bu peptidi bulunduk ve Alzheimer'lı hastalarda seviyesi keskin bir şekilde düşüktü."
An itibariyle klinik tanıda sınırlamalar bulunuyor. Hasta örnekleri, beyin görüntüleme veya biyomarker testleri yerine sadece klinik değerlendirmeye dayalı Alzheimer tanısına sahip. Bu, gelecekte daha kesin bulgular için daha sıkı deneysel koşullarda araştırma yapılması gerektiğini gösteriyor.
Bu sonuç çok önemli anlamlar taşıyor. Bir yandan, vücudun kendi Alzheimer hastalığına karşı doğal bir savunması olabilir. Diğer yandan, HAEE miktarı, hastalığın teşhisinde bir işaretçi (biyomarker) olarak kullanılabilir.
Laboratuvardan kliniğe
Ön araştırma aşamasında, deneysel farelere verilen HAEE, beyinlerindeki amyloid-beta plaklarını belirgin şekilde azalttı. Bu plaklar, Alzheimer hastalarının sinir hücrelerini ve kognitif işlevlerini harap eden zararlı birikmelerdir. Farelerin beyinlerini incelediklerinde, HAEE tedavisi alan hayvanlar kontrol grubu ile karşılaştırıldığında çok daha az plak gösterdi.
Ancak insan testleri henüz yapılmadı ve bu noktada bulgular ön aşamadadır - yani sonuçlar nihai değildir, daha fazla çalışma gerekir. Hayvan modellerinde başarılı olan bir tedavinin, insan vücudunda aynı etkiyi göstermesi her zaman garantili değildir.
Araştırmanın sonuçları, bilimsel dergi PNAS Nexus'ta yayımlandı (DOI: 10.1093/pnasnexus/pgag320). Lifemission şirketi, HAEE ile ilgili test teknolojilerinin patentini elinde bulunduruyor.
Hastalığı anlamak ve tedavi etmek
Alzheimer araştırması, son yıllarda amyloid-beta gibi spesifik proteinlere odaklanmış durumda. Ancak hastalığın gerçek nedenleri hala tam olarak çözülmemiş. HAEE keşfi, vücudun hastalığa karşı nasıl tepki verdiğini ve doğal savunma mekanizmalarının ne olduğunu anlamaya yardımcı olabilir. Gelecekte, HAEE seviyeleri hastaları erkenden ve kesin bir biçimde tanımlamak ya da hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için tedavi olarak kullanılabilir. Bu bulgular, Alzheimer gibi beyin hastalıklarının tedavisinde belki de paradigma değişimine yol açabilir.
