Tatooine'yi hatırlıyor musunuz? Star Wars'taki kurgusal gezegen, gökyüzünde iki güneş doğan, çöllerle kaplı, ama yaşanabilir. Bilim insanları, bunun sadece hayal olmayabileceğini yeni araştırmayla gösteriyor. Yeni bir çalışma, Güneş sistemimize 16 ışık yıl uzaklıkta olan 70 Oph AB yıldız sisteminde, yaşanabilir çift güneş ortamında Dünya benzeri gezegenlerin varlığı mümkün olduğunu kanıtladı. Araştırma, The Astrophysical Journal'de yayımlandı.
Çift Güneş Sistemi 16 Işık Yıl Uzağında
70 Oph AB, iki K dwarf (kırmızı cüce) yıldızdan oluşuyor. Birinci yıldız Güneş'ün yüzde 88'i, ikinci yıldız yüzde 73'ü kadar kütleye sahip. Sistem yaklaşık 3 milyar yaş, yani Dünya kadar yaşlı. Kozmik ölçekte, bu uzaklık yakın—16 ışık yılı, gelecek asrın teleskoplarıyla görülebilir mesafe.
Bilim insanları, bu sistemin yaşanabilir bölgesini (Goldilocks Zone—ne çok sıcak ne çok soğuk alan) İngiliz dergisi The Astrophysical Journal'de yayımladıkları bir makalede analiz ettiler. Yaşanabilir bölge, bir yörüngede su sıvı halde kalabilecek mesafe demek. Çift güneş sisteminde bu bölge daha karmaşık olsa da (bir yıldız ötekini bloklayabilir), araştırma Dünya kütleli gezegenler için uygun alanlar olduğunu buldu.
100 Yıldan Uzun Ölçüm ve Bilgisayar Modeli
Yıldızları nasıl ölçtüler? Araştırmacılar, radial velocity (hız ölçümü) adı verilen yöntemi kullandı. Bu yöntem, yıldızların bizim tarafımıza ne kadar yaklaştığını veya uzaklaştığını ölçer. Doppler etkisine dayanıyor—yıldız bize yaklaşırsa ışığı maviye kayıyor, uzaklaşırsa kırmızıya. Veriler 100 yıldan uzun süreye yayıldı, saniyede 1 metreden daha iyiye kadar hassasiyet sağladı.
Bilgisayar simülasyonlarında, araştırmacılar Dünya kütleli gezegenleri 2000 farklı yörüngeye yerleştirdiler. Sonuç: Bu gezegenler, ikinci yıldızın varlığına rağmen, primer yıldızın yaşanabilir bölgesinde 10 milyon yıl boyunca stabil yörüngede kaldı. Bu, yaşamın gelişmesi için yeterli süredir—Dünya'da ilk basit yaşam formları bu kadar sürede ortaya çıktı.
Gerçekten Gezegen Var mı? Henüz Bilmiyoruz
Buluş—şu anda teorik. Araştırma, gezegenlerin varlığını doğrudan görmedi; yalnız onların bulunması için gereken koşulları ortaya çıkardı. Daha büyük gezegenler tespit edildi: Jupiter kütlesi veya daha büyük gezegenler, 5 Astronomik Birim (AU—Dünya-Güneş uzaklığı) mesafesine kadar bulunmuyor. 1855'te iddia edilen gezegen ve daha sonra hissedilen "titreşim", yıldız etkinliğinden kaynaklanıyor.
Ancak Dünya kütleli gezegenler, günümüz teleskoplarıyla algılanmak için çok küçük. Bunlar "gizli kalabilir." James Webb Space Telescope gibi yeni nesil cihazlar bile, bu tür küçük gezegenleri doğrudan görmek için yeterli duyarlılığa henüz sahip değil. Bunun yerine, araştırmacılar gezegenler tarafından sebep olunan titreşimlerden (radial velocity) yararlanıyor.
Neden Bu Sistem Önemli?
Yaşanabilir bölge keşfi, "nerede yaşanabilir" sorusunun yanıtını arıyor. Türkiye'de ve dünyada teleskop teknolojileri geliştikçe, böyle sistemlerde küçük gezegenler tespit etmek mümkün hale gelebilecek. 70 Oph AB, test ortamı olarak ideal—yakın, iki yıldızlı, stabil bir sistem. Burada gezegen bulunursa, evrenin başka yerlerinde de çift yıldızlı ortamlarda yaşam ihtimalinin boyutu değişecek.
Önümüzdeki on yıllarda, TESS ve Plato gibi uydu teleskopları daha hassas ölçümler yapacak. 70 Oph AB, bu görev listesinin üstünde. Tatooine benzer dünyalar, gerçekten var olabilir—ve belki de 40-50 yıl içinde bulunur.
